8-уми апрели соли ҷорӣ дар Қасри фарҳанги ба номи Ҷалолиддини Балхӣ бо иштироки намоёндаи Раёсати фарҳанги вилояти Хатлон, муовини раиси ноҳия, мудири бахши фарҳанги ноҳия ва ҳайати ҳакамон даври ноҳиявии озмуни ҷумҳуриявии «Тоҷикистон - Ватани азизи ман» баргузор гардид.

Озмун аз рӯи се номинатсия-сарояндагӣ, навозандагӣ ва санъати тасвирӣ баргузор гардид, ки дар он иштирокчиёни аз 12 то 17- сола ва аз 18 то 35 - сола иштирок намуда, аз шумораи умумии иштирокчиён довталабони иштирокчӣ 42 нафарашон ба даври вилоятӣ роҳхат гирифтанд.

 Озмун бо мақсади дарёфти истеъдодҳои нави соҳаи санъат, баланд бардоштани мақому маҳорати касбӣ, тақвият бахшидан ба касбияти баланди ҳунари иҷрокунандагӣ ва эҷоди мусиқии нав, инчунин таъмини ашъори баландғояи ватандӯстона, дарёфти беҳтарин намунаҳои оҳанг ва сурудҳои тараннумгари дастовардҳои замони Истиқлолияти давлатӣ, саҳми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар эъмори давлатдории навини тоҷикон ва тарғибу ташвиқи анъанаҳои арзишманди миллию мероси пурғановати ниёгон роҳандозӣ шуда, шаш сол боз идома дорад.

   18 марти соли 2025, дар доираи эълон гардидани "Соли   фарҳанги китобхонӣ"  дар  Боғи  фарҳангу  фароғати ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ чорабинии фарҳангии "Сайри китоб" баргузор гардид. Ин иқдом бо ташаббуси Китобхонаи марказии ноҳия ва ҷалби кормандон, хонандагон ва дӯстдорони китоб роҳандозӣ гардид.

   Дар ҷараёни чорабинӣ иштирокдорон китобҳои гуногуни бадеӣ, илмӣ ва фарҳангиро мутолиа намуда, оид ба асарҳои хондаашон табодули афкор карданд. Ҳамзамон, муҳокимаи китобҳои ҷолиб, муаррифии осори нав, шеърхонӣ ва  саволу ҷавобҳои  фарҳангӣ миёни  иштирокчиён сурат гирифт.

   Ҳадафи баргузории "Сайри китоб" тарғиби маърифату дониш, афзоиши  завқи  мутолиа  дар байни сокинон,  махсусан ҷавонон ва баланд бардоштани нақши китоб дар рушди ҷомеа мебошад. Ин чорабинӣ нишон дод, ки китоб ва мутолиа ҳамеша метавонад мардумро гирди ҳам оварда, фазои маърифатӣ ва илмомӯзиро тақвият бахшад.

Рӯзи 15 марти соли 2025, дар Ҷамоати деҳоти Ҳалеварди ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ бахшида ба Иди байналмилалии Наврӯз намоиши ҳунарҳои мардумӣ ва анъанаҳои ҷашни Наврӯз баргузор гардид. Дар ин чорабинӣ намояндагони ҷамоатҳои шаҳраку деҳоти ноҳия иштирок намуда, суннатҳои миллии наврӯзиро ба намоиш гузоштанд.

      Дар маросими ифтитоҳи намоиш муовини раиси ноҳия Шукурзода Шаҳло ва сармутахассиси бахши кор бо занон ва оилаи мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳия Ҷавоҳир Риоев иштирок ва суханронӣ карданд. Онҳо аҳамияти Иди Наврӯзро ҳамчун ҷашни фарҳангию таърихӣ таъкид намуда, баргузории чунин чорабиниҳоро барои эҳёи анъанаҳои миллӣ ва муаррифии ҳунарҳои мардумӣ муҳим арзёбӣ намуданд.

       Дар чорабинӣ маҳсулоти ҳунармандӣ, аз ҷумла гулдӯзӣ, қуроқдӯзӣ чакандӯзӣ ва дигар анъанаҳои миллии мардуми тоҷик ба намоиш гузошта шуд. Ҳамчунин, таомҳои миллии наврӯзӣ ва дигар хӯрокҳои анъанавӣ пешкаш гардиданд.

   Имрӯз, кормандони Беморхонаи марказии ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ ба Китобхонаи марказии ноҳия ташриф оварданд, то бо ганҷинаи илму дониш шинос шуда, мутолиаи китобҳоро густариш диҳанд. Ин ташаббус бо ҳадафи баланд бардоштани   сатҳи маърифатӣ ва  касбии кормандони соҳаи тиб роҳандозӣ гардид.

    Дар рафти сафар ба  китобхона,   табибон   ва ҳамшираҳои шафқат   бо китобҳои гуногуни   илмӣ, бадеӣ   ва фарҳангӣ ошно   шуданд. Кормандони китобхона барои меҳмонон шарҳи мухтасар оид ба таърихи китобхона, имкониятҳои мавҷуда ва сарчашмаҳои илмӣ пешниҳод карданд. Иштирокчиён қайд карданд, ки мутолиаи китобҳо дар рушди дониши касбӣ ва ҷаҳонбинии онҳо нақши муҳим мебозад.

   Ҳамасола, ба оғози фасли баҳор рост омадани Рӯзи модар рамзи шукуфоӣ ва зебоӣ буда, ба ҷаҳони маънавии  ҳар фарди ҷомеа   эҳсоси гармии муҳаббат ва самимият мебахшад. Ин ҷашн, ки мақому манзалати зан-модарро арҷгузорӣ менамояд, дар саросари кишвар бо шукӯҳу шаҳомати хосса таҷлил мегардад. Ба ин муносибат, 7 марти соли 2025, дар толори Қасри фарҳанги ба номи Ҷалолиддини  Балхӣ  чорабинии тантанавӣ баргузор гардид.

   Дар ин ҳамоиши бошукӯҳ роҳбарияти ноҳия, фаъолони ҷомеа, зиёиён ва бонувони пешқадам иштирок доштанд. Чорабинӣ бо суханронии табрикотии раиси ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ Холиқзода Рустам Ҳикматулло оғоз ёфт. Ӯ тамоми  модарону  бонувонро бо ин  рӯзи фархунда таҳният гуфта, нақши занонро дар рушди ҷомеа таъкид намуд.

   Раиси ноҳия зикр кард, ки имрӯз бонувони тоҷик дар баробари тарбияи фарзандони солеҳ, инчунин дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла сиёсат, илму маориф, тиб, иқтисодиёт ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ фаъолона саҳм  мегузоранд. Дар идомаи ҳамоиш , як  гурӯҳ занони  фаъоли  ноҳия барои хизматҳои шоиста ва фаъолияти назаррасашон бо Сипосномаҳо ва туҳфаҳои хотиравӣ қадрдонӣ шуданд.

   Барномаи фарҳангии чорабинӣ бо иштироки ҳунармандони бахши фарҳанги ноҳия ва вилоят сурат гирифт. Суруду таронаҳои дилнишин, ки васфи Зан-Модарро тараннум мекарданд, фазои идонаро рангу нур бахшиданд.

    Ҳунар яке аз сармояҳои бебаҳои инсон аст, ки онро бо ҳеҷ гуна дороӣ, сарват ё симу зар иваз кардан ё харидан мумкин нест. Ҳунар инсонро бузургию шаҳомат бахшида, ӯро болидарӯҳ ва соҳибэҳтиром мегардонад.   Одаме, ки ҳунар дорад, метавонад дар ҳама ҳолат барои худ роҳи дурусти зиндагиро интихоб кунад ва мустақилона рӯзгори худро пеш барад.Бо дарки ҳамин аҳамияти бузург, имрӯзҳо дар муассисаҳои таълимӣ ба ҳунаромӯзии хонандагон таваҷҷуҳи бештар дода мешавад.

Дар партави чунин ҳидоятҳо, бо дастгирии муассисаи таҳсилоти иловагии ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ, дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №37, ки дар деҳаи Қизилнамунаи Ҷамоати деҳоти Навобод ҷойгир аст, синфхонаи махсуси дӯзандагӣ таъсис ёфтааст. Дар ин синфхона омӯзгор Сайлонбӣ Мирзоева ба духтарони синфҳои 4 то 11 ҳунарҳои мардумӣ, аз ҷумла: нақшдӯзӣ, қароқдӯзӣ, сӯзанизанӣ ва дигар навъҳои дӯзандагиро таълим медиҳад.

 Ҳунарҳои мазкур на танҳо ба духтарон малакаҳои касбӣ меомӯзонанд, балки онҳоро барои оянда мустақилона кор кардан ва даромади шахсӣ пайдо намудан омода месозанд. Ҳамзамон, ҳунарҳои мардумӣ як ҷузъи фарҳанги миллӣ буда, омӯзиши онҳо барои ҳифзи суннатҳои ниёгон нақши муҳим мебозад. Илова бар ҳунарҳои дӯзандагӣ, дар ин муассиса гурӯҳи навозандагӣ низ фаъолият дорад, ки бо дастгирии Мактаби санъати бачагонаи ноҳия таъсис ёфтааст. Дарсҳои мусиқиро омӯзгор Амриддин Саидов ба хонандагон таълим медиҳад.

Омӯзиши ҳунари навозандагӣ ба рушди эҷодкорӣ ва зеҳнии кӯдакон мусоидат намуда, ҳисси зебоипарастии онҳоро инкишоф медиҳад. Дар баробари ин, мусиқӣ метавонад ба баланд шудани сатҳи дарки маънавӣ ва равонии хонандагон кумак расонад. Ҳамчунин, дар муассиса барои хонандагони синфҳои 2 то 11 гурӯҳи расмкашӣ амал мекунад. Дар ин гурӯҳ омӯзгор Фотима Боева ба хонандагон санъати тасвирӣ ва усулҳои гуногуни рассомиро таълим медиҳад.

Расмкашӣ танҳо як шуғли шавқовар набуда, балки василаи ифодаи тафаккур ва эҳсосоти инсон аст. Омӯзиши ин ҳунар кӯдаконро барои инкишофи хаёлоти эҷодӣ, ҳассосият ва завқи бадеӣ мусоидат менамояд. Илова бар ҳунарҳои амалӣ ва эҷодӣ, хонандагони ин муассиса метавонанд дар курсҳои иловагии забони русӣ ва англисӣ низ таҳсил кунанд. Ин имконият ба онҳо кумак мекунад, ки сатҳи дониши забони худро беҳтар намуда, дар оянда имкони таҳсил ва кор дар муҳити байналмилалиро пайдо кунанд.

Ҳунаромӯзӣ дар муассисаҳои таълимӣ на танҳо воситаи гирифтани касби муайян аст, балки роҳи инкишофи ҳамаҷонибаи шахсият ба шумор меравад. Он ба хонандагон имконият медиҳад, ки малакаҳои гуногунро аз бар намоянд, мустақилона кор кунанд ва дар оянда дар ҷомеа мавқеи худро пайдо намоянд. Тавре ки мардум мегӯянд: "Ҳунар беҳ аз симу зар аст!".  

   2 марти соли 2025, сокинони ноҳияи Ҷалолиддини Балхии вилояти Хатлон, бо ҳисси баланди ватандорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ дар интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва вакилони маҳаллӣ иштирок карданд.

    Ин маъракаи интихоботи муҳими кишвар, ки дар он барои интихоби намояндагон дар Маҷлиси намояндагон ва инчунин вакилони маҳаллӣ, ки барои пешниҳоди манфиатҳои мардуми ноҳия ва таҳияи қонунҳои маҳаллӣ масъул хоҳанд буд, баргузор шуд.

   Сокинон ба участкаҳои интихоботӣ омада, овозҳои худро ба канори номзадҳои интихобшуда пардохт карданд, ки онҳо бо барномаҳои мушаххас барои пешрафти ноҳия ва беҳбудии аҳолӣ ба рақобат шурӯъ карда буданд. Маъракаи интихоботӣ дар ноҳия бо иштироки фаъол ва масъулонаи аҳолӣ, ки тамоми қишрҳои ҷомеа, аз ҷумла ҷавонон ва занон низ дар он ширкат доштанд, гузашта истодааст.

   Мақсад аз баргузории чунин интихобот, таъмини муваффақияти сиёсӣ ва иҷтимоии кишвар, инчунин рушд ва таҳкими сохтори демократӣ дар шаҳру ноҳияҳо мебошад. Иштироки пурра ва масъулонаи сокинон дар интихобот як нишонаи таҳкими худидоракунии маҳаллӣ ва рушди демократия дар Тоҷикистон аст.

    Ин маърака нишон медиҳад, ки мардум ба масъалаҳои сиёсӣ таваҷҷӯҳи ҷиддӣ доранд ва онҳо мехоҳанд, ки овозашон барои рушди кишвар ва беҳбудии вазъи иҷтимоии худ нақш гузорад. Инчунин, сокинон ба дастовардҳои сиёсии давлат ва тараққиёти соҳаҳои мухталифи кишвар ба назар мерасанд, ки барои баррасии ҳуқуқ ва манфиатҳои онҳо, намояндагони интихобӣ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва маҷлисҳои маҳаллӣ равона хоҳанд шуд.

Кофир Қалъа - «Ҳалевард» дар асрҳои 1-3 сохта шуда то асри 8 мавқеият доштааст. Таърихшиносон бар он назаранд, ки дар асрҳои миёна ин Қалъа маркази маъмурии минтақаи Вахш ба шумор мерафт ва дар сарчашмаҳои таърихӣ бо номҳои Ҳалевард, Ҳеловард, Ҳалавард ва Ҳаловард ёд гардидааст. Яъне, Ҳале – бузург ва вард-шаҳр маънои Бузургшаҳрро дорад.

Бостоншиносон ин қалъаро ба чор қисмати алоҳида: ҳалъа, шаҳр, бустонсаро ва қабристон ҷудо кардаанд. Дар ин мавзеъ таърихшиносон осорҳои зиёдеро кашф намудаанд. Яке аз ин бозёфтҳо пораи лавҳаи гилиро дар бар мегирад, ки ба даврањои Юнону Бохтар тааллуқ дорад.

         Қалъа дар наздикиҳои маркази ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ ҷойгир буда қариб ҳар сол аз ҷониби муҳаққиқону бостоншиносони дохилию хориҷи кишвар мавриди омўзиш ва ковишҳои археологӣ қарор мегирад.

         Санаи 25 октябри соли равон як гурўҳи бостоншиносон аз шаҳри Ленинград ба Қалъаи «Ҳалевард» барои омўзиш ва ковишҳои архелогӣ сафарбар гардида, корҳои бостоншиносиро аллакай оғоз намуданд.

То имрўз  ин гурўҳ тавонистанд, ки  аз қалъаи мазкур  бозёфтҳои мухталифро, аз қабили сохти меъмории хонаҳо, роҳи асосӣ дар маркази қалъа, тангаҳо  аз асрҳои қадим ва пораҳои сафолро дарёфт ва мавриди омўзиш қарор диҳанд.

Гурўҳи бостоншиносонро Кеша - аспиранти Донишгоҳи Ню-йорк донишкадаи таърихи қадимӣ роҳбарӣ мекунад.

Ин гурўҳ бо раҳнамоии бостоншиносони  Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Институти таърихи Тоҷикистон Нуриддин Сайфуллоев ва Шарофиддин Қурбонов корҳои ҳафриётиро низ оғоз намудаанд. Ҳамзамон шомили  ин гурўҳ бостоншиносон аз шаҳри Москва, Санкт - Петербург, инчунин бостоншиносон аз шаҳрҳои Хуҷанд ва Панҷакент  барои омўзиш ва тадқиқот ҷалб гардидаанд.      

Аз рўйи нақша ва нишондод корҳои археологӣ то охири моҳи ноябр  идома  меёбад. Умедворем, ки ин гурўҳи бостоншиносон ба дастовард ва бозёфтҳои назарраси илмӣ - тадқиқотӣ  ноил мегарданд.

    Санаи 24 июли соли 2024, аз тарафи ташкилоти "Хайрияи Тоҷикистон" бо иштироки раиси ноҳияи Ҷалолиддини Балхӣ Холиқзода Рустам Ҳикматулло ва роҳбари ташкилоти зикргардида Дилшодов Умар дар деҳаи Телмони Ҷамоати деҳоти Золи Зар барои бунёди шаҳрча санги асос гузошта шуд. Дар ин мавзеъ барои ятимони кулли ноҳия хонаҳои истиқоматӣ сохта шуда, инчунин инфрасохтори зарурӣ, аз ҷумла муассисаҳои таълимӣ, тандурустӣ, фарҳангӣ таъмин карда мешавад.